Bletchley Park

Slovenščina

Vau. Ta kraj je pa res vreden ogleda. Tja sem prišla, ko so odprli, in odšla, ko so zaprli še Muzej računalništva. V njem sta bila naprava imenovana Bombe, elektromehanska naprava za razbijanje šifer Enigme, in Colossus, prvi elektro mehanski računalnik, ki je bil uporabljen za dekodiranje Lorenzovega stroja

ter polna soba drugih računalnikov, ki so zgledali kot pomivalni stroji.

* Enigma je tak pretkan stroj, ki je skril sporočilo z eno izmed 150 milijonov milijonov milijonov kombinacij ključa, ki je bil del posebnega algoritma.

* Lorenzov stroj je elektromehanski šifrirni stroj, ki so ga uporabljali za teleprinterske zveze.

Bletchley park je bila najbolj varovana skrivnost med drugo svetovno vojno. Dom tako matematikov, kriptologov, ki so bili pripeljani iz Oxforda in Cambridga, kot tudi veliko drugih ljudi različnih poklicev, da bi razbili komunikacijo med nemškimi vojaki, rešili na milijone življenj… ne da bi lahko dali na svoj CV kaj so dosegli in kje so delali.

Vsaj ne do 80. let 😉

Toliko zgodovine leži v Bletchley Parku in nihče še desetletja po vojni ni govoril o tem. Neverjetno, kako je lahko toliko ljudi, baje več kot 10000, obdržalo skrivnost. Noro. Saj res, da je šlo tudi za njihovo kožo in kožo njihovih družin, ampak vseeno.

Poročeni pari med sabo niso vedeli, da oba delata tam. Mogoče sta bila preveč utrujena, da bi se pogovarjala ali sta pa delala v različnih izmenah in nista imela priložnosti.

Šalo na stran…

ta kraj razkriva veliko imen. Verjetno vsi najbolj poznate Alana Turinga, ampak poleg njega je seveda tudi Gordon Welchman, Alfred Dillwyn Knox, da sploh ne omenjam tistih treh fac iz Poljske Marian Rejewski, Henryk Zygalski in Jerzy Różycki zaradi katerih se je vse odvilo veliko hitreje, kot bi se drugače 😉

in seveda na tisoče prevajalcev, lingvistov brez katerih ne bi mogli razbrati dekodiranih sporočil. Sedaj je njihova baraka sicer kavarna ampak me ne moti, ker imam rada kavo…

očitno ne te, kot je videti na sliki ampak zato delno krivim tudi človeka, ki je na mojem dokumentarcu. Ja, Hitler je… ste prav uganili.

Naloga vseh je bila razbiti nemške šifre, predvsem tiste, ki so bile napisane z Enigmo. Ključ Enigme so Nemci menjali na vsakih 24 ur. Noro, kajne?

Vendar so bili noro pametni vsi, ki so pripomogli k razvoju elektromagnetnega stroja Bombe

in kasneje Colossusa. Predvidevali so, da vsa ta sporočila vsebujejo besedi Heil Hitler, itak. Ko so odkrili ti besedi so izdelali poseben načrt, ki so ga poslali operaterju, ki ga je programiral v stroj. Ko se je naprava Bombe ustavila, je operater izpisal geslo, oziroma ključ.

Zgodba je veliko bolj komplicirana in vsebuje veliko matematičnega znanja, permutacije… zato ne bom šla v detajle. Matematika mi nikoli ni ravno nekaj ležala.

Ampak to, kar mi najbolj leži, je biti navdušena. In tukaj je bilo razlogov za navdušenje v izobilju.

ne to. 😀

Najbolj me je navdušilo dejstvo, da je tu delalo veliko število žensk, baje 8000. To je prvič, da so se ženske pojavile v tehnični službi. Pomagale so razvozlati kodo, s katero je komunicirala nemška vojska in pridobile so ključne informacije, s katerimi so skrajšali vojno.

Imele so težko delo. Delale so s stroji, ki so bili glasni, vroči, polni olja… v zelo zatohli sobi. Sedaj se pa pritožujemo, če malo zapiha ali je vroče.

Jaz sem itak gupi.

Manj kot 20 in mi je hladno, več kot 25 in mi je vroče 🙂

Ampak kapo dol tistim trem Poljakom, ki so naredili preboj in razbili šifro. Če je ne bi in če kasneje dela ne bi predali Britancem, Turing in druščina ne bi mogli narediti Bombe in Colossusa. Vojna bi se lahko končala čisto drugače.

Sem pa manj navdušena nad dejstvom, da so se ženske po končani vojni vrnile nazaj na isto družbeno stanje. Prevzele so ponovno tradicionalno družinsko vlogo. Nobena ni mogla v tistem času reči: “tih bod stari in nehaj težit, da nisem sposobna za kaj drugega, ker ti je moja intelektualna sposobnost v Bletchley parku življenje rešila.”

In še najmanj sem navdušena, da je bil Turing, ki je rešil toliko življenj, kasneje obsojen, ker je bil gej. Pri 42. je naredil samomor s cianidom. 😦 Šele leta 2013 ga je kraljica posthumno oprostila, 4 leta po tistem, ko se je premier Gordon Brown leta 2009 javno opravičil.

Družba, ki jo je rešil smrti je njega pahnila v smrt.

English

Wow. This place is totally worth seeing. I came here the second they opened the door and left when they closed the National Museum of Computing. The museum is a home of the Bombe, an electromechanical device used to decipher Enigma and Collosus, the first electro-mechanical computer used to decipher the Lorenz device, and also home to

a room filled with computers looking like washing machines.

* Enigma is a very clever device which hid the message in one of the 150 million million million combinations of a key, which was a part of the special algorithm.

* Lorenz device is an electro-mechanical enciphering device which was used for a teleprinters signals.

Bletchley park was the most protected secret during the Second World War. Home of the mathematicians brought from Oxford and Cambridge and also home of many people with different professional backgrounds. All with the same task, to break the communication between the German soldiers, to save millions of lives… without a chance to put on their CVs where they worked and on what.

At least not till the 80s 😉

There is so much history in Bletchley Park, but no one talked about it for decades after the war ended. Unbelievable how so many people, around 10000, managed to keep it for themselves. Astounding. Of course their lives and lives of their families were at stake, but still.

Married couples didn’t know among themselves that both worked there. Maybe they were too tired to talk or they worked different shifts and didn’t get the chance.

Joking aside…

this place reveals many names. Probably you are all familiar with Alan Turing but beside him there was also Gordon Welchman, Alfred Dillwyn Knox, not to mention the three lads from Poland Marian Rejewski, Henryk Zygalski and Jerzy Różycki because of whom everything happened way faster than it would have 😉

and of course thousands of translators and linguists, because without them they couldn’t know the meaning of the deciphered message. Now their hut is turned into a coffee shop but I don’t mind because I love coffee…

obviously not this one from the picture but I blame this guy from the documentary. Yes, it is Hitler, your guess is correct.

They all had the same task. To break the German code, especially one from Enigma. Germans changed the Enigma key every 24 hours. Crazy, right?

But people who worked and created Bombe

and Collosus were also crazy smart. They assumed that the words Heil Hitler, (duh) are included in every message. When those two words were discovered, they created a special plan and sent it to the operator who programmed it into the device. When the Bombe stopped the operator wrote the password aka key.

The story is much more complicated and loads of mathematics is included, and permutations… that’s why I am not going to go into details. Mathematics was never suited me.

But what does suit me is to be excited. And reasons to be excited about were plentiful here.

not that 🙂

I was so excited about the fact that there were so many women here, allegedly around 8000. This is the first time for women to appear in technical jobs. They helped to crack the communication code between German soldiers and they got the key information with which they shortened the war.

They had a hard job. They worked with machines which were very loud, hot, full of oil… in a very stuffy room. We are complaining now about a little breeze or when it is a little hot. I admit that I am a Guppy.

Less then 20 is cold for me and more than 25 is already hot.

But hats off to those three Polish men which first broke the code. If they didn’t and if they didn’t give to the Brits all their materials, Turing and the company wouldn’t be able to create Bombe or Colossus. The war could have ended on a different note.

I am less enthusiastic about the fact that women after finished war returned to the same social status. They returned to the traditional family roles. None of them could say: “shut up you old git and don’t tell me I can’t be of any use, because my intellectual skills in Bletchley saved your life!”

And I am even less enthusiastic that Turing, who saved so many lives, was later charged because he was gay. He committed suicide with cyanide when he was 42. 😦
Only in 2013 the Queen pardoned him posthumously, 4 years after prime minister Gordon Brown publicly apologized to him.

The same society that he saved, judged him and pushed him to death.

Македонски

Ау. Ова место вреди да се види. Влегов во истата секунда кога го отворија и си отидов кога го затворија Музејот на компјутери. Во него беше машината Бомбe, електромеханичка направа за дешифрирање на машината Енигма, и Колосусот, првиот електромеханички компјутер што го употребувале за дешифрирање на направата Лоренц

и полна соба на други компјутери кои изгледаа како машини за миење садови.

*Енигма е една таква паметна машина која ја крие пораката во една од 150 милиони милиони милиони комбинации на клучот, кој е дел од специјалниот алгоритам.

*Лоренц машината е електромеханичка машина за шифрирање која се употребувала за телепринтерски врски.

Блечли парк била најчуваната тајна во Втората светска војна. Таму живееле математичари, криптолози донесени од Оксфорд и Кембриџ, како и многу други луѓе со различни професии. Се со цел да се пробие комуникацијата помеѓу германските војници, да се спасат на милиони животи… без да можат вработените да напишат во својот CV каде и со што се занимавале.

Барем до 80-тите 😉

Во Блетчли парк се крие таква историја што никој не зборува за неа дури и со десетици години после војната. Неверојатно, како можеа толку многу луѓе, дури повеќе од 10 000 да чуваат таква тајна. Да не ти се верува. На крајот на краиштата нивниот живот и животот на нивните фамилии беа зависни од тоа, ама сепак.

Дури и брачни парови не знаеја помеѓу себе дека работат таму. Можеби биле премногу уморни за да муабетат или пак работе работено во различни смени и не биле во можност.

Шала на страна…

ова место разоткрива и многу имиња. Веројатно сите најмногу го познавате Алан Тјуринг, меѓутоа освен него се појавуваат и Гордон Велшман, Алфред Дилвин Нокс, а да не зборувам за трите типчиња од Полска Мариан Рајевски, Хенрик Зигалски и Јержи Росицки кои се заслужни за тоа се да се одвие многу побрзо одошто би се одвило 😉

и се подразбира илјадници преведувачи, лингвисти без кои не би ги разбрале дешифрираните пораки. Сега нивната барака е претворена во кафич, ама не ми пречи бидејќи јас го обожавам кафето…

не баш ова, како што гледате на сликава ама за тоа е крив човекот од документарниот филм. Да, Хитлер е… погодивте.

Сите имаа само една задача, да ги пробијат германските шифри, особено напишаните со направата Енигма. Клучот на Енигмата германците го менуваа на 24 часа. Неверојатно, нели?

Меѓутоа неверојатно паметни беа и луѓето кои ја создадоа електромагнетната машина Бомбе

а подоцна и Колосусот. Предвидуваа дека сите пораки ги содржат зборовите Хај Хитлер – се подразбира. Кога ќе ги откриеја тие два збора изработуваа специјален план и го праќаа на оператерот за да го програмира во машината. Кога Бомбе машината ќе застане тогаш оператерот го испишува геслото односно клучот.

Приказната е многу по заплетена и содржи многу математика, пермутации… затоа нема да навлегувам во детали. Математиката никогаш не ми одела од рака.

Меѓутоа тоа што најмногу ми оди е да бидам восхитена. И тука причините за да бидам восхитена ги има во изобилство.

не ова 🙂

Најмногу ме воодушеви фактот што тука имаат работено многу жени, околу осум илјади. Првпат во тоа време жената се појавува во технична работа. Помагале во дешифрирањето на кодата со која комуницирала германската војска и придобиле битни информации со кои го намалиле времетраењето на војната.

Имале тешка работа. Работеле со машини кои биле гласни, жешки, полни со масло…. во задушлива просторија. Во денешно време се жалиме кога малку ќе дувне или е малку топло. Јас сум ионака Гупи.

Помалку од 20°C и ми е ладно а повеќе од 25°C ми е жешко. 🙂

Меѓутоа им симнувам капа на тројцата од Полска кои ја пробија шифрата први. Ако не го направеа тоа и ако не ги предадеа сите материјали во врска со тоа на Британците, Тјуринг и компанија не би можеле да ги креираат машините Бомбе и Колосус.

Меѓутоа помалку воодушевена сум над фактот дека жените после војната се вратија на истиот општествен статус. Ја превземаа повторно традиционалната фамилијарна улога. Ниту една во тоа време не можела да рече: „ќути таму и не досадувај дека не сум способна за ништо, затоа што мојата интелектуална способност во Блечли парк ти го спаси животот„.

А уште помалку сум воодушевена дека Тјуринг после толку спасени животи го осудиле затоа што бил хомосексуалец. На четириесет и две години се самоубива со цијанид. 😦 Дури во 2013 кралицата постхумно го помилува, четири години откако во 2009 премиерот Гордон Браун му упати јавно извинување.

Општеството што го спаси од смрт го осуди и одведе во смрт.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s